آذربایجانین عادیلانه موباریزه سینه اینانماق لازیمدیر

"21 آذر و بوگون"ه بیر باخیش

 

یونس شاملی

سیروس بی مددی نین "21 آذر و بوگون" آدینا یایی لان مقاله سی گئچن هفته لرده بعضی مهم مباحثه لره یول آچمیشدیر. بو یازی آذربایجانین ملی دمکراتیک حرکاتی نین بوگونکو شرایط ینده یاييلماسی اوچون گؤزدن گئچیریلمه لی دیر.

 

بئله گؤروکورکى،"21 آذر و بوگون" آذربایجانین میلی دمکراتیک حرکاتیندا آنتی دمکراتیک گؤروشلری ایفشا اتئمک مویتواسیونو ایله یازیلمیش و بوگونکو آذربایجان حرکاتیندا عیرقچیلیغا اساسلانان فیکیرلری، اینسانجیلیق فیکیری قارشیسیندا آنالیز ائتمه یه چالیشمیش دیر. آمما 10 صحیفه لیک یازی دا نمونه اولاراق بیر عیرقچی آذربایجان فعالی و یا تشکیلاتینین آدی چکیلمه میشدیر. اگر معین بیر فیکیری معین بیر شخص و یا تشکیلات آدینا ایفشا ائتمک لازیم دیر سه، آیدینجا، او شخص و یا تشکیلاتا توخونماق لازیمدیر. چونکو هر کس آذربایجان آیدینلارینین دئديگى سؤزدن و یا یازیلاریندان آذربایجان حرکاتیندا اولان عیرقچیلاری حقیقتاًً آراشديرماق ایسته سه  عیرقچیلغى بیر نئچه نفرین شفاهی دئديگى سوزلری و یا آنلامادان بعضی بوش بوغازلیقلاريندا یوخ  بلکه معین آدام و یا معین بیر تشکیلاتین عیرقیچی لیغی نا فاکت و کتبی بیر قایناق گتیرمک لازیمدیر.

 

بیلدیگیمیز کیمی بوگون آذربایجانین میللی دئمکراتیک حرکاتی ایسلام جمهوروسو طرفیندن شدتله سیخینتی و باسقی آلتیندادیر. بو سیخینتی و باسقی نین اساسی آذربایجان فعالارینا ایفراطی ناسیونالیست و خاریجی قوه لره باغلی اولما اتهامی ایله عمله گئچیر. بو شرایطده آذربایجان حرکاتیندا، علمى احتياطى قيراغا آتيب، عیرقچی آختارماق و حتی اونلاری خارجی قوه لره، و او جمله دن تورکیه یه باغلاماق هانکی قوه یه خیدمت ائدیر؟ آذربایجان حرکاتی نین سیاسی قوه سی، ایران رژیمی نین قوه سی ایله موقاییسه ده سايیلماز بیر قوه کیمی دیر. بو نابرابر شرایط ده، آذربایجانین میللی دئمکراتیک حرکاتیندا فانوس گؤتوروب عیرقیچی داليجا گزمک، و یا آذربایجان فعالارينى غیر  واقعى شکیلده خاریجی قوه لره باغلاماق، مئتودولوژی باخیمندان هانکی قوه یه خیدمت ائدیر، آذربایجان حرکاتینا و یا حاکمیتده اولان فارس شونیسمینه؟

 

 سوآل بودور کی؛ حقیقتاً آذربایجانین میللی دئمکراتیک حرکاتی نین گئدیشاتینى عیرقچیلیق فیکری تهدید ائدیر می کی "21 آذر و بوگون" مقاله سی  تمام 10 صحیفه لیک بیر یازینی اونا ایختصاص وئرسین؟  من بیر آذربایجان آکتیویستی اولاراق بو فیکرایله پایلاشا بیلمیرم.  

 

باشقا طرفدن "21 آذر و بوگون" یازیسیندا موتناقض ایفاده لر ده گؤزه چارپیر. بیرطرفدن ترکیه پان تورکیست سیاستى نين رهبرلیک ائله مکده اتهام لانیر و یازیلیر کی: " پان تورکیسم ده عمل میدانیندا ، بیر معین قدرتلی وارلیق، تورک دولتلری ایچینده ان گوجلوسونونه دایانمالی (تورکیه) و اوراداکی حاکم دایره لرین منافعینی اؤز منافعیندن اوستون دوتمالی اولور." (پارانتز من دن دیر) و بیر باشقا طرفدن یازینین سون بؤلومونده تورکیه ده تورانچیلار فوق العاده آزینلیق دا گؤسته ریلیر و بئله یازیلیر: " تورکیه نین اؤزونده فوق العاده آزینلیقدا قالان بو افراطی تورانچیلار، بوزقوردچیلار تورک ملتی نین، تورک دموکراتلاری نین مثبت حسلرینی یوخ، بلکه نفرتینی قازانمیشلار." 

 

یوخاریداکی ایفاده لر، مئتود باخیمندان، قاریشق لیق، قایناق باخیمندان بوشلوق و حتتا ایفاده لر (پان تورکیزم) باخیمیندان غیر رئال اولمالاری آیدیندیر. پان تورکیزمه گلدیکده  رحیم رئیس نیا ایسلام آنسکلوپئدیاسیندا تورکیه نین پان تورکیستی سیاست ین تعقیب ائتمه سین رد ائدیر. باشقا طرفدن ده، یازی، تورکیه ده ایفراطی تورانچیلارين و بوزقوردچیلارين فوق العاده آزینلیقدا اولماسينى اعتراف ائدرکن، تورکيه نين پان تورکيست سياستى سورمه سينى گؤسترمک ايسته يير؟!

 

"21 آذر و بوگون" مقاله سينده، آذربایجانین میلی فعالارین عیرقچیلیغا و پان تورکیزمه باغلایب و اونلاری تورکیه دولتی نین خیدمتینده اولماسی ایفاده سی ایکی یؤندن اولدوقجا یالنیش بیر ایفاده لردیر؛

-       هانکی قایناقلار اساسیندا آذربایجانین میللی دئموکراتیک حرکاتی نین عمومی گئدیشاتین اینحرافی و عیرقچیلیق اساسیندا دیرلندیرمک اولور؟ آذربایجانین هانکی آکتیویستی و یا تشکیلاتی و عمومیتله بیر آراشدیرما وارسا، آذربایجان آکتویستلری و تشکیلاتلارینین نئچه فاییزی عیرقچیلیق ایله مشغولدورلار!؟ حقیقت بودور کی، آذربایجان آکتویستلرینى عیرقچیلیغا و یا باشقا دولتلره باغلی اولماغا تهمت لنديرمک، ایران رژیملرینین 80 ایللیک آنتى تورک تبلیغاتلاریندان قایناقلانیب و اوزون زامان دان بری میدانا چیخمیشدیر.

 

-       تورکیه، آچیق آیدین دانیشماق ایسترسک، بوگون، ایران دا، آذربایجانین میللی دئمکراتیک حرکاتین دان مدافعه ائتمیر و حتی او حرکت ایله موخالیف موقع ده دورور. تورکیه آذربایجان خالقینین گئنیش پتانسیلین ایران دا گئدن میللی مبارزه ده یاخشی تانیر و او مباریزه نین گئنیش مه سین تورکیه منافعی ایله اویقون گؤرمور. چون کو، آذربایجان خالقی و تورک میلتی ایران دا حاق صاحیبی اولورسا، کوردلرده او موقع دن ایستفاده ائدیب ایران داخیلنده کورد حاکمیتین قوراجاقدیرلار. بو فاکت تورکیه نی آذربایجان خالقینین میللی مباریزه سینین قارشیسندا قویور. بو شرایط ده آذربایجان آکتویستلری هانکی یاخینلیق اساسیندا تورکیه یه و یا هانکی پان تورکیسمه خیدمت ائتمک ایستیرلر!؟ آرتیرمالی یام کی، تورکیه نین بوگونکو منفی موقعی آذربایجانین میللی مبارزه سینه رغمن، تورکیه مسلمان دونیاسی نین تکجه دمکراتیک دولتی ساییلیر. حتی کورد مسئله سینده، کی تورکیه نین ان گرگین مسئله سی ساییلیر، جیدی آلتدیملار آتیلمیش دیر. آنا یاسادا کورد خالقی حاقدا دئیشیکلیک لر، 25 کورد مستقیل نماینده لری نین، ان سون سئچیم ده میللی مجلیسه سئچیلمه لری و ان سونوندا 24 ساعاتلیق کورد تلیویزیونون یایلماسی او جمله دن ساییلیر.

 

. "21 آذر و بوگون" یازیسیندا قاراما قاریشیق ليق و چوخ  فرقلی سؤزلری و ایفاده لری بیربیرنین یانینا دوزوب و اونلارا  منفی بیر معنا وئرمه ده بو یازینین چتینلیک لریندن دیر. او جمله دن "تورک عیرقی" و "تورک قانین" بیر جینسدن سایساق، "تورک دونیاسی" تام باشقا معنادادیر. تورک دونیاسی آنلامیندا مدنی و تاریخی بیرلیک و یاخینلیقدان و گله جکده ایش بیرلییی و معین ایتفاق لارین قورولماسیندان سؤز گئدیر. اما عیرق و قان تام باشقا معنالاری ایفاده ائدیر و البته کی بیلمه لییک کی بو ایفاده لر هاردا و نئجه ایشلنمه ده دیر. هر هانکی بیر مدرن و اونجول اینسانا، عیرقچیلیق فیکیری ایله موباریزه ائتمک، او اینسانین اساس وظیفه لریندن ساییلیر.

 

"21 آذر و بوگون" یازیسیندا،  تورک ایفاده سی ایله آذربایجان ایفاده سی بیر بیرایله قارشی قارشیا قویولور. آذربایجان دئدیین بیر جغرافیا دیر و آذربایجانلی دئدیکده او جغرافیادا یاشایان اینسانلاردیرلار. سوآل بودور کی؛ بیر آذربایجانلی ایله بیر بلوچ و یا فارسین فرقی یالنیز فرقلی جغرافیادا یاشاماقلاری دیر می؟ و یا اونلارین بیر معین دیله، مدنیته و تاریخه باغلی اولمالاری؟ آذربایجانلی نی تورک عنصروندن آیرسان، داها اونون ایران دا پروبلمی نه دیر کی؟ واقعيت بودور کی،  آذربایجانلی لارین  تورک دیللى اولماسى، تورک مدنیتینه و تاریخینه و باشقا تورک لرله باشقا اؤلکه لرده یاخینلیق لاری اونلارا ایراندا پروبلم یاراتمیشدیر. فارس شونیزمی گئچن 80 ایلده آذربایجان دان اوچ شئی آلماق ایسته ميشدير:

1.      آذربایجانلی لارین تورک دیلین اونلاردان آلماق، اونلارین دیلین محو ائتمک و آذربایجانلی لاری فارس سویولو تانیتدیرماق

2.      آذربایجانلی لارین دیللریندن و تاریخ لریندن قایناقلانان تورک مدنیت ین آرادان قالدیرماق و آذربایجانلی لاری فارس تاریخ و مدنیتینه گؤوندیرمک

3.      آذربایجانلی لاری ايران داخيلينده وباشقا مملکتلرده یاشایان اؤز دیلداشلاریندان (تورک دونیاسیندان) و اونلارين مدنيتلريندن آذربایجان، تورکیه، اؤزبکستان، کازاکستان، تورکمنستان، تورکستان و...ده اوزاق سالماق. چونکو آذربایجانلی لارین باشقا تورکلر ایله تانیشیق و یاخینلاشماسی، اونلارین دونیا گؤروشلرینده گئنیش بیر ده ییشیکلییه یول آچیر و بو فارس شونیزمینین تابوتونا بیر باشقا میخ وورماق دئمکدیر.

 

البته همان دیل و مدنیت اوزره آذربایجان سون زامانلاردا اقتصادی باخیمدان دا باسقییا معروض قالمیشدیر. و بو سبب لره گؤره دیر کی بوگون آذربایجان میلی دمکراتیک حرکاتی اؤز شعارلاریندا تورک دیلنین اهمیتينى بیر مرکزی مسئله اولاراق و تورک مدنیتی و باشقا اؤلکلرده اولان تورکلره (تورک دونیاسینا) یاخینلیغی  آیدینجا گؤستریر. آمما "21 آذر و بوگون" مقاله سینده مئتود اولاراق آذربایجانلی نی تورک عنصروندن آیری توتور و تورکچولویو عیرقچیلیق معناسین دا گؤسترمه یه چالیشیر. حال بو کی یوخاریدا قید ائتدیگیم مسئله لره گؤره تورکچولوق ایران دا همان آذربایجانچیلیق معناسیندا دیر.

 

پان تورکیست سؤزو آذربایجانین بوگونکو سیاسی ادبیاتیندا، و او ادبیات ایله تانیش اولانلارا آنتی تورک آنلامیندان بیر سؤز کیمی دیر. پان تورکیست ایفاده سی ایراندا حقیقی یئرینده یوخ بلکه آذربایجان خالقی و اونون تورک دیلنه باغلی اولدوغونا گؤره دوشمنچیلیک اساسیندا ایشله نيلیر. بونا گؤره پان تورکیست سؤزو ایران تورکلرینین سیاسی ادبیاتیندا، غیر رئال اولدوغونا گؤره، قارا بیر سؤز کیمی گؤرولور. تاسفله بو ایفاده سیروس بی ین یازیسیندا دؤنه دؤنه ایشلن میشدیر. تاسفله بو ایشله نیش یالنیز فارس شونیستلرینین اورگینه توکولن بیر سرین سو کیمین دیر.

 

بو یازینین تاریخه باخدیغی مئتود دا بیر باشقا سؤز کونوسودور. آمما مئتود اولاراق هر شخصین تاریخينى دینامیک بیر فورمادا دیرلندیرمک لازیمدیر. بورادا داهی محمد امین رسولزاده، اونون آذربایجان لا باغلی سیاسی چالیشمالاری، پیسلنیر. جمیل حسنلی نین گئچمیشی اونون بوگونکو مثبت گؤروشون قارانلیقلارا آپاریر، تورکیه، آذربایجانین میلی دمکراتیک حرکاتین نظرده آلمایاراق، بیر تاریخی دوشمنچیلیک موقعینده تانیدیلیر، تورک دونیاسیندان دانیشانلار، عیرقچی تانیدیلیرلار. عیرقچیلیق بیر ایدئولوژیک اساسا دایانیرسا، آمما تورک دونیاسی کولتورل آنلام دا بیر سیاسی قوروم یاراتما و یاخین خالقلاری اونلارین یاخین حیسس لری اساسیندا معین بیرلیکلره دعوت ائتمک و او اساسدا بوگونکو دونیادا سیاسی قوه لر آراسیندا بیر معین و گئنیش قوه ایله دونیا سیاستی اوزره میدانا چیخماق دئمکدیر. بوگون معین سیاسی بیرلیک یاراتما، دونیا سیاسی قوه لری آراسیندا چوخ نورمال و ال وئریشلی بیر ایشدیر. آمریکا، کانادا و ... بیرلیگی، آوروپا بیرلیگی، آسیا اؤلکه لری آراسیندا بیرلییه چالیشمالار، تورک دونیاسی اوچون یاخشی نمونه لر دیرلر. تورک مدنیتی اولان اؤلکه لرده، آذربایجانلی، تورک، قیرقیز، اؤزبک، کازاق، تورکمن و سایر تورک مدنیتینه عاید اولان خالقلار، دوغال اولاراق بیر آرایا گلمه لری تورک خالق لارینین معین بیر سیاسی، مدنی و اقتصادی بیرلیک یاراتمالاری و بوگونکو دونیا شرایطینده، اؤزلرینه بیر گئنیش سیاسی قوه یاراتماق، عیرقچیلیق لا نه علاقه سی وار؟

 

ان سون دا، "21 آذر و بوگون" مقاله سینین فارس دیلینه ترجمه اولماسی منی حقیقتاً تعجوب لندیردی و یازینین اولینده گلن ایدعا نین کی،"من ... در پی کسب موقعیت و بدنبال تحسین و آفرین این و آن و جلب رای دیگران نبوده ام ." (فارسی ترجمه دن) دوزلویون ده منی شکه سالدی. مقاله نی فارس دیلینه چئویرمه نین معناسی فارس سیاسی فعالاری و پارتییالارینین دان تحسین و آفرین آلماق و اونلارین حمایت سس لرینین جلب ائلمه کدن سونرا نه معناسی اولا بیلر؟ "21 آذر و بوگون"  آذربایجان تورکجه سینده یازیلیب، همان دیلده اونا تنقید اولونوب. مقاله نین یازیچی سی تنقیده همان دیلده جواب یازماقلا، موباحیثه نی داها آرتیق گئنیشدیربیلیردی. اما جواب عوضینه مقاله نی فارسجایا چئویرمه، بو حالدا کی، سیروس بی مددی مندن یاخشی بیلیرلر کی فارس سیاسی جامعه سی نه قدر آذربایجان حاقیندا غیرمنصفانه، حتی غیرعقلانی و  آذربایجان ضدیتینده اولان اپونیونا صاحیب دیر، هر یؤندن باخساق دا سیاسی منطیق دن اوزاق و آذربایجانین عادیلانه ایستراتژی سی ایله قارشی قارشیا دورور. چونکو، بو ترجمه، فارس کامو اویون (افکار عمومی سون) آذربایجان علیهینه داها آرتیق شارژ ائلییر.

 

آذربایجانین ملی دمکراتیک حرکاتیندا فیکر یاراتما و یا تنقیدچیلیق، دمکراتیک اساسلارا دایانان، سایقیسیزلیق گؤسترمه ین و  مستدل اولماغا چالیشان یارادیجیلق لار ايله ، هامیمیز آذربایجان حرکاتین درینلشدیرمه سینه چالیشمالییق.

2009-02-03