https://azdemokrasi.wordpress.com/2011/03/17/islam-v%c9%99-qadin/
İslam və qadın
İslamda qadın qonusu digər sorunlarla iç-içədir. Bu
yazıda siyasi və ictimai açıdan islam mövzusu ələ
alınmışdır. İslamda qadınlarla ilgili ayrımcılıq
ümumi İslam ayrımcılıq düzəninin bir
parçasıdır. Bu
məqalə
8 mart 2011-ci il Qadınlar Günü münasibəti ilə
hazırlanmışdır.
1.
İslamda qadınlarla
ilgili ayrımcılıq ümumi İslam ayrımcılıq
düzəninin bir parçasıdır. Qadını
aşağılamanın ötəsində İslam
ayrımcılıq sistemində bunları da görmək mümkündür:
Müsəlman, müsəlman olmayandan üstündür. Muhəmməd və
onun soyu digər müsəlmanlardan
üstündür. Bütün zamanlarda və məkanlarda Muhəmməd
sünnəti digər
sünnətlərdən üstündür. Qureyş (Muhəmmədin
də mənsub olduğu ərəb qəbiləsi) qəbiləsi digər
qəbilələrdən üstündür. Ərəb dili bütün
dillərdən üstündür. Rəvayətlər ağıldan üstündür. İdarə edənlər, idarə olunanlardan
üstündür. Azad adam
kölə adamdan üstündür.
Bu ayrımcılıq düzənində qadının
aşağılanması digər amillərlə ilişkilidir. Ən üstün
mövqe ölkəni idarə edənlərə məxsusdur. Bu ortamda da ən
üstün mövqe şübhəsiz ki, peyqəmbərə və onun
ailəsinə xasdır. Kişilərin özlərinəməxsus
dəyərləri var. Qadınların da dəyəri kimin
qadını olmalarından
asılı olmuşdur. Özlərinin bağımsız
dəyəri olmamışdır. Ən aşağı yer müsəlman olmayan
kölə qadınlaraməxsusdur. BU kölə qadınların heç
bir haqqı yoxdur.
Köləliyin ləğvi ilə bağlı İslamın heç
bir önərisi yoxdur. Köləliyi qəbul etmiş və daha sonra
qənimətlər hesabına zənginləşən
səhabilərin (peyqəmbərlə təmasda olmuş
ərəblərin) saysız kölələri olmuşdur.
İslamın tarixi inkişafı sürəsincə bunların örnəklərini
görmək çətin deyildir. Müsəlman olmayan bir qadının heç bir haqqı
yoxdur. O, savaş qəniyməti sayılır. Satışa
buraxıla bilər. Heç bir əxlaq prinsiblərinə uymadan
onunla müsəlman olan kişi seks yapa bilər. Onu döyüb öldürsə də
şəriət hüququ baxımından heç bir sorqulanması
olmaz. Çünkü o,
müsəlman olmadığı üçün bir heçdir
2. İslamıən
ortaya çıxışından sonra qadın haqları
qonusunda böyük dəyişikliklər olduğunu iddia edirlər. Tarixi
bəlgələrə dayanaraq bu iddialara güvənmək mümkün
deyildir. İslam
öncəsi ilə İslam sonrası dönəmi qadın
məsələsi ilə ilgili müqayisə edərsək, böylə bir sonuca
vara bilərik: İslam öncəsi ərəb kültürü qadın qonusunda İslam
sonrası dönəmdən daha irəlici olmuşdur.
Muhəmmədin həyatındakı olayların rəvayəti də
bu iddianı doğrulamaqdadır. Muhəmməd dəyişik
inanclara meyllənib
və onları təbliğ etmişdir. Ancaq
Muhəmməddən sonra başqa inanclara meyllənənlərin
cəzası ölüm olmuşdur. Hətta bir tək adam yəhudi
və xristian bilə, İslamdan sonra ərəb
yarımadasında qalmamışdır. Ya öldürülmüş, ya da
sürgün edilmişlər.
Günümüzdə də Məkkə və Mədinəyə
müsəlman olmayan insanların girişləri yasaqdır. Toleransın
azalması təbiəti etibarı ilə qadınların
zərərinə olmuşdur. İslamdan sonra bir kişinin
şəxsiyətinə bağlı olmadan ortaya çıxan bir
tək qadına rast
gəlmirik. Xədicə və Ayişə Muhəmmədin
iki qadını İslam öncəsi bağımsız qadın şəxsiyətlərinin
örnəkləridir. İki qüdrətli qadın. İslam
öncəsi qadın haqları kültürü nə imişsə, bu iki qüdrətli
qadını yetişdirmişdi. Xədicə, peyqəmbər olmadan öncə
Muhəmmədlə evlənmişdi. Tacir bir qadın idi.
İqtisadi bağımsızlığı var idi. Ancaq İslam sonrası bir
tək Xədicə kimi örnəyə rast gəlmirik.
Çağımızda
İslamı təbliğ edənlər bununla
övünürlər ki, İslam qadınları hüquqsuzluqdan çıxarmış və
özəlliklə miras və nəfəqə (aliment) qonusunda
qadına haq tanımış, qadın haqqını
ehkamların tərkib hissəsi etmişdir. Bu haqda da İslama
özəl bir imtiyaz
tanımaq doğru olmaz. İslamın ortaya
çıxıdığı dönəmlə ilgili əldə olan məhdud
bilgilər qadınların heç bir haqlarının
olmadığını söyləməzlər. Muhəmmədin ilk qadını
Xədicənin həyatı bunun açıq örnəyidir.
Xədicə mülk sahibi idi. Ərəb olmayan ölkələrə
İslamın yayılması qadınların haqlarını
daha da sınırlamışdır. Günümüzdə İslamın
qadınlara tanıdığı haqqı iddia edən
təbliğatçıların əsas üzərində durduqları sorun
budur ki, İslam qız çocuqlarının diri-diri basdırılmasını
önləmişdir. Bizim tarixlə ilgili məntiqli
araşdırmamız bu mövzunu savunmaqdadır ki, heç bir toplum öz soyunu ortadan
qaldıracaq ənənələr üzərində durmaz, dura bilməz. Bu cinayət,
bəlkə qızları çox olan bəzi əşraf
ailələrdə
olmuşdur. Ancaq həyatın məntiqinə görə bu,
bütün ərəblərdə yayqın olan bir kültür ola bilməzdi. O zaman bu soru
ortaya çıxar: Qızları diri-diri basıdrma kimi köklü bir ənənə
varmışsa, nədən o zaman qədər
ərəblərin soyu tükənməmişdir? İslamın ortaya
çıxdığı zaman bu problemin olduğu üzərində
israrla durmaqdadırlar.
Bu da onu göstərir ki, o dönəmin çox qadınlı
zənginlərini böylə bir kompleks daşımışlar. Çox
qadınlı və çox uşaqları olan ərəb
zənginləri. Qız
çocuğunu diri-diri basdırmaq xalqın içində
yayqın olan bir problem olmamıştır. Ərəb
zənginlərində böylə bir kompleks olmuşdur: qız
almaq, ancaq qız vermək istəmirdilər. O zamankı barmaq sayı
ərəb zənginlərinin şəhvətlərini və
namus anlayışını
göstərən bu kompleks bütün ərəb millətinin
gələnəyi kimi günümüzdə sunulmaqdadır. Bu dönəmdə cinsi
şəhvət sorununun bir tərəfində
kişilərin üstünlüyü
və digər tərəfində qadınların
aşağılığı görünməkdədir. Bu toplumda kişi üstündür
qadın aşağılıq yaradılış. İslam
olaraq adlanan kültür, Muhəmməd onun gətiricisi olduğundan dolayı
hələ də bu kompleksi öz içində daşımaqdadır. İslam
bu problemi çözməməklə qalmamış, onu konservə
edərək günümüzə qədər gətirmişdir.
3. İslamın digər
ayrımcılıqlarla ilişkili olduğunu söylədik.
İslam ölkələri öz yayqın sünnətləri ilə yaşadıqca, bu,
bir problem kimi görünmürdü. İslamın siyasi və iqtisadi strukturu çöküb və
çağdaş dəyərlərin ortaya çıxması ilə
İslamdakı ayrımcılıq
sistemi də ifşa olmağa başladı. İslam
ölkələrində kültür şoku yaşanmağa başlandı. İslam
bilimciləri bu böhranın ortaya çıxması ilə ilgili olaraq bir sürü
teorilər gəlişdirməyə çalışdılar.
İslamda olan bəzi
ayrımcılıqları çağdaş dünya
məğlub etdi. İnsan haqları anlayışı
onları unutdurmağa
çalışdı. Örnəyin müsəlman olmayanların nəcis
olması, müsəlman
olmayanlarla dost olmamaq kimi İslam hökmləri, insan
haqları basqısı üzündən ortadan çıxmağa məhkum edildi.
İslamın müsəlman olmayanlarla irtibat qurmamaq, ya da ehtiyatlı olmaqla
ilgili hökmləri əməldə öz keçərliliyini
itirmişdir.
Doqmatik İslamda dəyişməyən əsasən
qadın haqları ilə ilgili ayrımcı baxış olmuşdur.
Nə qədər irəliləmişsə, İslam
kompleksində qadının mərkəzi önəmi olduğunu görmüşük.
4. Təməl mətnlərdə
İslamın söyləmi oluşduran qəbilə yapısı
olmuşdur. İslam toplum yapısında tacirləri və
savaşçıları səciyələnmişlər. Tarım
iqtisadi düzənindən, ya da şəhər həyatından
yoğrulmuş olan dinlər qadın məsələsində
daha yumşaq tutum sərgiləmişlər.
İslami fiqhin (fiqh- daha sonrakı dönəmlərdə
şəriət düzəni əsasında şəkillənən islam
hüquq sistemi) özü şəhər
həyatında formalaşmışdır. Fiqhdə qadınla ilgili
olan hökmlərin bir bölümü savaş prinsiblərinə görədir. Qadın
savaş qəniməti və satış əşyası
kimi dəyərləndirilir. Qadın məsələsi
ilə ilgili
sorunlar genəldə qəbilə önyarqıları ilə
qarşılaşar. Qəbilənin əxlaq anlayışı namus ölçüsü
olaraq görülmüşdür. Qəbilənin düşmənlərinə
aşırı nifrət və qəbilənin üzvlərinə
aşırı sevgi bu önyarqının özəlliyi olmuşdur.
Bu bağlamda qadın
namus anlayışının önəmli qonusu kimi görülmüşdür.
Qadın, qəbiləyə mənsub olmayan yabancı ilə irtibatda
olmamalıdır. Burada yabancı anlayışı qadına
və kişiyə
görə dəyişir. Qadın məsələsində
yabancıların sayı daha da artım göstərir. Öz qadınını,
bacısını və anasını dar
və qapalı mühitdə saxlaya bilməyən kişi namussuzdur. Namusun
görüntülərindən biri hicabdır. Hicab, qadını qoruyan
daxili bir
divardır. Qadın evdən dışarı
çıxdığında bu divarı özü ilə daşımaq zorundadır.
Dinə görə qadın sürəkli evdə otursa, daha
yaxşı olar. Dinin böylə istəyi tarım kültür ortamında
keçərli ola bilməz. Çünkü tarım həyatında qadın
və kişi
bir yerdə tarlalarda çalışmaq zorundadırlar. O zaman
böylə bir soru ortaya
çıxır: Fiqh hansı sosial modeli öz hökmlərinin
şəkillənməsi üçün əsas almışdır. Fiqhin
nəzərdə tutduğu toplum sürəkli savaş və
cihad durumunda olan toplumdur. Bu toplum savaş ortamından barışa
keçdiyi zaman tam bir orta çağ modeli ortaya qoymuşdur və hələ
də bu şəkildə davam etməkdədir. Fiqh
şəhər həyatında tacirlər sinifinin ehtiyaclarına diqqət
edər. Tacirin pozisionu ideal bir müsəlman pozisionudur. Gəliri var, xums
və zəkat verə bilir. Bu baxımdan din alimlərinin, yəni
fəqihlərin maddi ehtiyaclarını tacirlər təmin
edir. Tacirlər din
alimlərinin iqtisadi allahlarıdır. Tacirlər bir sürü
qadın alıb özlərinə və din alimlərinə
hərəmsəra düzəldə bilirlər. Bu baxımdan
İslam tarixində ticarət cinsi seksual fantaziyaları öz əxlaq
anlayışında daşımışdır. Tacir
qadını və ya
qadınlarının çalışmağa ehtiyacları
yoxdur. Tacir qadınının və ya qadınlarının iki önəmli
vəzifəsi var: 1. Tacirin seksual fantaziyalarının
gerçəkləşməsini sağlamalıdır. 2. Tacir üçün evlad
doğrumalıdır. Bu yaşam ortamında bu qadınlar üçün
qarınlarını dolduracaq sınırlı haqlar
tanınmışdır. Bu sınırlı haqqı göz önündə bulunduraraq
İslam ədalətindən yana iddialarda bulunulmaqdadır.
Tacir adam
şəriət çərçivəsində sonsuz seksual fantaziyalar
qurma və yaşama haqqına sahibdir. İslam seks fantastikası
genəldə müsəlman tacirin seksual fantaziyasıdır. O,
yaxşı para qazanır və çoxlu qadınlarla seks
yaşama haqqına
sahibdir. Onun seksual fantaziyalarla yaşaması üçün fiqh elmi
şəri təfsirlər, açıqlamalar qələmə
almışdır. Müsəlman bir tacir, yalnız bu dünyada
seksual fantaziyalarla
yaşamaz. Xumsunu və zəkatına verib din alimlərini
bəsləyən
tacirlər üçün o dünyada da hurilər seksual fantaziyalar üçün
bəkləməkdədirlər. Din alimləri tacirlərin,
yalnız bu dünyada seksual azadlığına şəri
zəmin sağlamazlar.
O dünyadakı gözəllər də tacirlərin seks
həyatı üçün yaradılmışdır. Müsəlman bir kişinin
əxlaq anlayışı istədiyi qadını öz
hərəmsərasına daxil etməyə izn verməkdədir. Yetər
ki, bunun üçün iqtisadi olanaqları olsun və qadını bir əşya
kimi alıb hərəmsərasının zinətli
əşyası kimi qullansın. Hərəmsərada hər şey
halaldır və məkruh iş yapılırsa, onu da küffarə
ödəyərək (nəzir verərək) günahlarından arınmaq
olar. Hərəmsəra halal və haramın
sınırını bəlli edər. Hərəmsəranın
içində olanlar halaldır, necə istəyirsə davrana
bilər, oradakı
qadınların fikrini sormağa da gərək yox.
5. Modern çağda hərəmsəralıq
çətinliklərlə qarşılaşmışdır.
Bəzən tacir müsəlmanlar hərəmsərasına bir əşya
kimi artıra bilməyəcək qadınlara
meyllənirlər. Çünkü modern çağ qadını dəyişdirmiş, qadına
iqtisadi haqlar tanımış və cəsarət
vermişdir. Bu üzdən də modern çağ müsəlmanların seksual
fantastikalarını böhranə soxmuşdur. Tacir müsəlmanın filmlərdə
gördüyü qadınlar ona təslim olmur. Müsəlman bir kişi modern qadının
öhdəsindən gələ bilmir və bir müsəlman üçün
bundan aşağılayıcı bir şey yoxdur. Müsəlmanın
çağdaşlığa və modernitəyə nifrəti
də burdan qaynaqlanır. Müsəlmanın iddia etdiyi dini
dəyərlərimizi batı ortadan qaldırır sorun da budur. Çünkü ortadan
qaldırılan onların seksual fantaziyalarıdır.
İdial müsəlman
kişi tipi sadism xəstəliyinə mübtəladır.
Onun modernizm düşməni olması sadism xəstəliyindən
qaynaqlanır. İslam şəhərləri qadınlar üçün
güvənsiz şəhərlərdir. Dünyanın heç bir
yerində Tehranda və Qahirdə olduğu qədər
qadınlara barmaq edilmir,
aşağılayıcı atmaca sözlər deyilmir. Qadın
sürəkli savunma durumunda
olmalıdır. Hicab və sadism fenomənlərini
bir-birlərini yaşadan xəstəlik kimi görmək gərəkir. Hicab
məsələsinin köklü çözümü müsəlman kişisinin tarixi bilincaltından
sadism xəstəliyini çıxarmaq və müalicə
etməklə mümkün olar.
6-Yeni Çağ insanların
seksual fantaziyalarında da inqilab etmişdir. Özəlliklə
İslam toplumlarında
bu sahədəki dəyişimlər pərişanlıqlarla
iç-içədir. İslam əxlaqı üzərinə yazılmış
Məclisinin Hilyət-ul Müttəqin kimi fiqh kitabları
gerçək bir müsəlmanın
seksual fantazıyasının güzgüsüdür. Yeni çağ İslam
alimlərinin təsvir
etdiyi seksual fantaziyaları böhrana soxmuşdur. İranda
İslam İnqilabı İslam sünnətində yayqın olan seksual
fantaziyaları diriltmək istəmişdi. Ancaq modern çağ
müsəlmanın seksual fantaziyasını pozduğundan
dolayı müsəlman insan tipi pərişandır. Müsəlman insan
zəiflik hiss edir. Tarixində və şüuraltında
daşıdığı sadism siyasi davranışına
yansıyır və ondan bir faşist insan oluşdurur.
İran əhalisinin
böyük bir qismi İslam İnqilabında öz seksual
fantaziyalarını
gerçəkləşəcəyini görürdülər. Onlar bu
rejimin bir çox siyasi davranışları ilə razı olmasalar da, rejimin seksual
politikasını dəstəkləyirdilər. Əhalinin çoxu rejimlə bu
qonuda əməkdaşlıq etməsydi, rejim müvəffəq
ola bilməzdi.
İran kişisinin problemi əski dini seksual fantaziyaları
bərpa etməklə
çözülmədi. Şəhvət topologiyası
(şəhvət məkanı) əski sünnətlə
bərpa edilmədi və qadınlar təslim olmadılar. İslam
İnqilabı bu baxımdan məğlub oldu. İslami seks modern erotizmin
yerinə keçə bilmədi. Bu üzdən də İslam
toplumlarında böyük
sosial psixoloji problemlər ortaya çıxdı. Bu
problemlər müsəlmanların aqressiv və öldürücü
davranışlarının qaynağına dönüşdü.
7. Kişi mərkəzli
sadism İslam ölkələrində yeni bir xəstəlik deyildir. Bunun ifşa
edilməsini sağlayan modern çağın gəlişmələridir.
İslam əxlaq düzəninin böhrana girməsi ilə bir
yerdə modern çağın insan haqları anlayışı İslam
ölkələrindəki bu sosial xəstəliyi ifşa
etmişdir. İslam
tarixindəki komplekslər gözlər önünə sərilmişdir.
Qadın mövzusu önəmli bir sorun olaraq İslam ölkələrində davam
etməklə yanaşı, həm siyasi bir sorun halına gəlmişdir
və qadınlar dinçi iqtidarlarla hesablaşmaq istəyirlər.
Dünyada İslam əxlaqının
aşağıalayıcı basqılarına görə deyil,
sərbəstcə öz vicdanlarına sahib olaraq yaşamaq
istəməkdədirlər. İranda iqtidarın strukturu
ayrımcılıq
əsasındadır. Bu ayrımcılıq
fəqihləri daha üstün görməkdə. Müsəlman olmayanın haqqı yoxdur.
Şiə sünnidən üstündür. Müsəlman ateistdən üstündür.
Kişi qadından
üstündür. Bu ayrımcılıq daha öncədən mövcud
olan digər islami ayrımcılıqlarla birləşib bir orqanizasion
oluşdurmuşlar. Bu ayrımcılığı ortadan
qaldırmanın yolu
sekularizasion və dinin siyasətdən
ayrılmasıdır. Bəlkə siyasi bir dəyişim sonucunda iqtidar
fəqihlərdən (mollalardan) başqalarına devr edə
bilər, ancaq bu,
dinin dövlət işlərindən uzaqlaşması anlamına
gəlməz. Necə ki, bir çox islam ölkələrində iqtidar olanlar
fəqihlər deyillər, ancaq dini iqtidar hakimdir. İslami
ayrımcılıqların ortadan qaldırılmasının
tək yolu İslamın siyasətin dışında qalması
ilə mümkün ola bilər. Yalnız sekular bir düzəndə
qadınlarla ilgili
bütün islamı yasalar ləğv edilər bilər. Yalnız
islami yasaların ortadan
qaldırlması ilə eşitlikdən və insan
haqlarından danışmaq mümkün ola bilər. Qadın-kişi
bərabərliyi, ancaq sekular bir sistemdə mümkün ola bilər.
İslam tarixi
ən parlaq dönəmlərində bilə, qadını
əşya və mülk kimi görmüşdür.
8. İslam üzərinə yeni
açıqlamalarla İslamdakı
ayrımcılığı ortadan qaldırmaq istəyən
yeni düşünürlər də vardır. Bunların bu
basqıcı tarix qarşısında müvəffəq
olacaqları kəsin deyildir. İslamda reformdan yana olaraq bu sorunu
çözmək istəyən aydınlar da günümüzdə bir
şeylər yazmaqdadırlar.
Onların dini mətnləri azadca təfsir edib
açıqlamaları üçün İslam ölkələrindəki qorxunc senzura ortadan
qaldırılmalıdır. Bu da dinin dövlət işlərindən tam olaraq
uzaqlaşmasını icab edər. Dinin siyasətin
dışında qalması ilə bu senzura ortadan qaldırıla
bilər. Bu üzdən də dinin rasional anlaşılması üçün də
sekularizasiona ehtiyac var. Bir insan həm mömin, həm də
özgürlükçü ola bilər.
Onun dünyanı necə anlayıb açıqlaması özünü
ilgiləndirən bir qonudur. Həqiqət başqa mövzu və bir
yerdə barışçıl yaşaya bilmək isə, tamam
başqa mövzudur.
Son 30 ildə İran toplumu dərindən
dəyişmişdir. Dindar kəsimin içindən də dinə qarşı üsyan
səsləri yüksəlməkdədir. Onlar bilə, qadına
bərabər haq tanınmasından
yanadırlar. Həm qadınlar, həm də kişilər
dəyişmişlər. İnsan haqlarını bu şəriət
tarixinə qarşı savunmaq üçün uyğun toplumsal zəmin oluşmuşdur.
9. Siyasi sekularizasion qadın sorunlarını
çözmək üçün dönüm nöqtəsidir. Yeni sekular düzəndə
atanın, ərin və
oğlanın ailənin mərkəzində durması
önlənməlidir. Bu üzdən qadın məsələsinin çözümü sosial
təminatın bərqərar olması ilə mümkündür.
Yəni çörək, iş və ev sorunları kimi. Bu sorunların çözümündə
qadına bağımsız insan kimi baxmaq gərəkir. Bu
bağımsız baxışı da siyasi və hüquqi
sekularizasion sağlaya bilər. İnkişaf və
ədalət, cinsi ayrımcılığı ortadan
qaldırmanın təməl məsələsidir
qaynaq: